Europejski Tydzień Szczepień
20-04-2026
Szczepionki należą do najważniejszych zdobyczy współczesnej medycyny, a Europejski Tydzień Szczepień ma o tym przypominać. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że od 1974 roku szczepienia uratowały życie 154 mln osób – w tym 101 mln małych dzieci. Dzięki profilaktycznym ukłuciom obecnie dziecko poniżej 10. roku życia ma zaś statystycznie o 40 proc. większe prawdopodobieństwo dożycia kolejnych urodzin niż maluch urodzony 50 lat temu.
W Polsce szczepienia dzielą się na obowiązkowe i zalecane. Ich listę określa Program Szczepień Ochronnych popularnie nazywany „kalendarzem szczepień”. Te obligatoryjne dotyczą przede wszystkim dzieci i młodzieży. Należą do nich m.in. szczepienia przeciwko gruźlicy, odrze, krztuścowi czy śwince. Obowiązkowe „ukłucia” są bezpłatne, zaś nad kalendarzem szczepień czuwa lekarz rodzinny.
Szczepionka na raka
W przypadku szczepień zalecanych koszty preparatu ponosi pacjent, a jego podanie finansuje NFZ. Z niektórych z nich można jednak korzystać całkowicie bez opłat. Tak jest m.in. w przypadku szczepień dla dzieci chroniących przed wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) – odpowiadającym za zachorowania na raka szyjki macicy, prącia, odbytu czy głowy i szyi.
Dziewczynki i chłopcy w wieku 9-14 lat bez opłat są szczepieni w ramach powszechnego programu szczepień przeciwko HPV, szczepionką dwuwalentną lub dziewięciowalentną – wybór należy do rodzica. Starsze nastolatki– do 18 r.ż. – za darmo mogą zaszczepić się dwuwalentym preparatem, który znajduje się na liście bezpłatnych leków dla dzieci.
Dane gromadzone przez Centrum e-Zdrowia pokazują, że w Małopolsce do tej pory przeciwko HPV zaszczepiło się – w programie i poza nim – 76 tys. osób z roczników 2006-2016, czyli 18 proc. Największy odsetek młodych mieszkańców po profilaktycznych ukłuciach jest w Krakowie, powiecie krakowski, wielickim, oświęcimskim i chrzanowskim.
Ochrona dla przyszłych mam
Z bezpłatnych szczepień zalecanych mogą korzystać także kobiety w ciąży. Dla przyszłych mam w pełni jest refundowane szczepienie przeciwko grypie, krztuścowi i wirusowi RSV. Profilaktyczne ukłucia w ciąży mają szczególne moc – chronią bowiem nie tylko kobietę, ale także jej dziecko, zaraz po porodzie szczególnie narażone na choroby zakaźne.
Szczepienia w przychodniach i aptekach
Od sierpnia 2025 r. dorośli mogą zaszczepić się nie tylko w przychodniach POZ, ale również w aptekach, które mają z NFZ umowę na wykonywanie szczepień. W Małopolsce działa ponad 200 aptecznych punktów szczepień. W aptekach dorośli pacjenci mogą zaszczepić się przeciwko 18 chorobom. Od sierpnia ubiegłego roku do marca b.r. małopolscy farmaceuci wykonali ponad 90,5 tysięcy szczepień.
W aptekach są wykonywane wyłącznie szczepienia zalecane. Kwalifikacja i samo szczepienie odbywają się podczas jednej wizyty. Farmaceuta przeprowadza kwalifikację (w pomieszczeniu opieki farmaceutycznej), wystawia receptę, wydaje preparat i od razu szczepi pacjenta. Usługa jest bezpłatna dla osób ubezpieczonych. Płaci za nią NFZ. Natomiast sam preparat, w zależności od jego rodzaju i wieku pacjenta, może być pełnopłatny, refundowany w 100 procentach lub częściowo.
Za wszystkie szczepienia wykonane od sierpnia 2025 r. w aptekach MOW NFZ zapłacił 3 mln zł.
Najwięcej szczepień wykonano przeciwko grypie (36,8 tys.), COVID (31,7 tys.) oraz RSV (14 tys.).
Aleksandra Kwiecień
rzeczniczka prasowa MOW NFZ
